Lutherse kerk

In een herenhuis in de Haddingestraat zit het kantoor van Musica Antiqua Nova; daarachter is de Lutherse Kerk verstopt, waar MAN nu al meer dan 25 jaar concerten organiseert. De kerk is dus een schuilkerk: andere denominaties dan Gereformeerd mochten wel, mits hun kerken niet opvielen. De kerk dateert uit 1696 en kreeg in 1874 zijn huidige vorm. Het gebouw wordt niet alleen voor kerkdiensten gebruikt, maar ook steeds intensiever voor concerten. Dat is begrijpelijk: het tongewelf en het uit hout opgetrokken interieur zijn akoestisch ideaal voor kleinere vocale en instrumentale ensembles en solisten. Bovendien zit het publiek dicht om de musici heen. De kerk is niet alleen letterlijk een klankbord voor historisch geïnformeerde concerten, de ruimte biedt ook historische associaties: het glas-in-loodraam rechts van de preekstoel beeldt Luther af en hij is ook gesymboliseerd in de gevelsteen met de zwaan boven de ingang. In de kerk is ook Groningens grote orgelbouwer Hinsz begraven.

Haddingestraat 23, 9701 BJ Groningen
Tel (050) 313 67 29

De locatie


Lutherse kerk

Haddingestraat 23
9701 BJ Groningen
Tel (050) 313 67 29

Fransum

De kerk dateert uit het begin van de 13e eeuw. Bij het bodemonderzoek in 1948 werd vastgesteld dat de kerk geen voorgangers heeft gehad. Het kerkje bevat de oudste bakstenen preekstoel van Nederland, die dateert uit de 14e of 15e eeuw.

Fransum lag tussen de landerijen van het klooster van Aduard en was waarschijnlijk volledig afhankelijk van dit klooster. Het kon zich daardoor niet ontwikkelen tot een dorp. Ook na de reductie, toen de kloosterlanderijen in handen van de provincie kwamen, gebeurde dit niet doordat het dorp Aduard deze functie op zich nam en niet het afgelegen Fransum. De kerk werd toen een ‘provinciale kerk’, wat wil zeggen dat de provincie Groningen de zorg voor de kerk op zich nam. Het kerspel van de kerk omvatte in de middeleeuwen ook het dorpje Den Ham, maar in 1555 splitste de Den Ham zich af van Fransum. Na de reductie werd Fransum eerst in 1606 gecombineerd met de kerk van Feerwerd, vervolgens met Aduard. In 1611 werd de kerk weer gecombineerd met Den Ham, wat tot heden zo gebleven is.

Rond 1843 stonden er in het hele kerspel 29 huizen, waar ongeveer 170 mensen woonden. Twee huizen hiervan stonden (en staan) op de wierde, waar toen ongeveer 20 mensen woonden. In 1909 werd de laatste kerkdienst gehouden in de kerk. Fransum had vroeger ook een school, die echter in 1618 werd samengevoegd met (en overgebracht naar) die van Den Ham.

Fransumerweg 4, 9833 Den Ham

De locatie


Kerk van Fransum

Fransumerweg 4
9833 Den Ham

Pelstergasthuiskerk

De zaalkerk in romano-gotische bouwstijl werd al in 1267 in gebruik genomen, maar werd door de eeuwen heen vaak verbouwd. In de kerk staat een preekstoelkuip uit de 17e eeuw. De kerk heeft een in 1693 en 1711-1712 door Arp Schnitger gebouwd uitzonderlijk fraai geornamenteerd orgel, dat in 1774 door Albertus Antoni Hinsz werd verplaatst en aangepast. De Pelstergasthuiskerk is een Rijksmonument.
Geschiedenis

Reeds in de 13e eeuw ontstond het hospitael ten Hillighen Gheeste (Pelsterstraat 39-42) en dit gasthuis werd de grootste van de stad Groningen en had vooral als functie het verplegen van zieken. Er stond toen een grote ziekenzaal naast de reeds in 1267 genoemde kapel aan de Pelsterstraat.

Rond 1625 begon men met de vernieuwing en de herinrichting van dit gasthuis en vijf jaar later werden deze werkzaamheden afgerond. De hospitaalfunctie van het gasthuis kwam toen te vervallen. De ziekenzaal werd in 1628 verkocht en kwam toen in gebruik als stadsmagazijn. Tevens werd in 1626 het kerkhof heringericht en de kerk gerepareerd. In 1627 kreeg het een nieuw orgel.

De kapel werd in 1685 toegewezen aan de Waalse kerk. De Waalse gemeente heeft tussen 1850 en 1935 een eigen kerkgebouw aan de Vismarkt gehad, maar is na 1935 teruggekeerd naar de kapel en gebruikt deze nog steeds.

In 1693 werd er een nieuw rugwerk voor het orgel aangebracht door Arp Schnitger en in 1773-1774 verving hij het oude hoofdwerk van het orgel door een groter exemplaar, voorzien van meer ornamenten.

In de 18e eeuw werden vernieuwingen uitgevoerd aan het complex, waarbij in 1773-1774 de kapel aan de oostzijde verlengd werd, zodat de voorgevel op één lijn kwam te staan met de voormalige ziekenzaal. Met de verbouwing van de kerk werd het orgel door Albertus Antoni Hinsz verplaatst van de noordwand naar de westmuur.

In 1855 is de verlengde voorgevel verbouwd en kreeg een neoclassicistische vorm, volgens het ontwerp van K. Maris.

In 1859-1860 werd het interieur van de kerk vernieuwd.

In 1972-1988 werd het complex gerestaureerd waarbij restanten van het oude steenhuis tevoorschijn kwamen.
Huidig gebruik

De Pelstergasthuiskerk wordt thans gebruikt door de Vrijzinnige Protestantse Gemeente en de Waalse gemeente.

Pelsterstraat 43, Groningen

De locatie


Pelstergasthuiskerk, Groningen

Pelsterstraat 43,
Groningen